Gelezen: Ze kwam uit Marioepol

Mijn e-reader met de kaft van het boek in grijstinten waarop een foto van het gezicht van een vrouw staat die met haar rechteroog direct in de lens kijkt en het andere oog in de schaduw wegvalt.

Dit boek kwam uit de boekenclub lijst, dus ik koos er niet zelf voor om het te gaan lezen. Zonder deze stok achter de deur was ik er na zo’n honderddertig ebook pagina’s mee gestopt. De auteur, Natascha Wodin, begint het autobiografische boek namelijk met een zoektocht naar de plek waar haar moeder als kind thuishoorde, wie haar familieleden eigenlijk waren. Ze wist heel weinig van haar moeder, die toen ze tien was de rivier inliep, haar en haar zusje alleen achterlatend. Hoeveel weet je echt van je moeder als je tien bent? Wat ze wel wist, dat ze bijvoorbeeld in Marioepol opgroeide, waren weinig aanknopingspunten om de zoektocht te beginnen. Toch ontdekt ze allemaal namen van familieleden die ze in het eerste deel allemaal de revue laat passeren en dat maakte het eerste deel van dit boek voor mij taai om te lezen. Plaatsnamen in zowel Oekraïne als Rusland komen voorbij, een broer, een zus, ouders, ooms, tantes. Zodra ik overladen word met namen in een boek, haak ik af.

Meerdere leden van de boekenclub meldden echter dat ze het een prachtig boek vonden. Dat hielp me doorzetten en inderdaad, vanaf het tweede deel, waarin de auteur zich in concrete verhalen van de zus van haar moeder kan bijten, begint het boek meer te stromen. De verhalen waarvan ze dacht dat ze die als kind bij elkaar gefantaseerd had, blijken meer elementen van waarheid te bevatten dan verwacht. De levens van haar familie zijn sterk beïnvloed door de ingewikkelde machtswisselingen aan het begin van de twintigste eeuw waardoor families van de ene op de andere heerser uit de gratie kunnen vallen en dus bezittingen en rijkdom verliezen. De familieleden van haar moeder kiezen allemaal voor een eigen overlevingsstrategie.

De grootste schat die Wodin tegenkomt in haar zoektocht zijn schriften met aantekeningen van haar tante, memoires laat in haar leven opgeschreven. De tante van de schrijver verliest contact met haar veel jongere zus, nadat ze in een strafkamp belandde in een het noorden van Rusland, in een leeg en ijskoud landschap. Een gruwelijk kampleven, dat uiteindelijk ook haar zusje, de moeder van de auteur, moet doorstaan, maar dan in Nazi-Duitsland, waar ze als arbeider in 1943 naar toe ging.

In de twee laatste delen beschrijft het leven van de moeder van Wodin en uiteindelijk ook van haarzelf. Een verschrikkelijk leven dat niet makkelijker werd na bevrijding uit het arbeiderskamp. In de ogen van de Duitsers waren de oosterlingen ‘Slavische Untermenschen’. Ze waren niet welkom in Duitsland, maar ze waren ook niet meer welkom in hun thuisland, dat inmiddels onder de Russen viel. Het gezin van Wodin (waar later nog een zusje bijkomt) vond slechts bij gratie van een fabriekseigenaar in Neurenberg illegaal onderdak in een krot op zijn erf, dat ze deelden met een ander echtpaar. Dan volgen er toch weer jaren in een kamp, waar Wodin voor het eerst naar school gaat, tot ze mochten gaan wonen in een wijk voor ‘heimatlose Ausländer’ aan de rand van een Duits stadje aan de rivier. De moeder van Wodin leed in die jaren meer en meer aan onbenoemde ziektes die gepaard gingen met waanbeelden. Haar leven was zo armoedig en triest dat haar zelfgekozen dood als een bevrijding voelt.

Het geschetste leven van de jeugd van Wodin, het leven van haar moeder als de ‘Ostarbeiter’ paria, de verschrikkingen van een strafkamp die haar tante heeft doorstaan. De drie levens van deze vrouwen geven een menselijk perspectief aan de droge geschiedenisstof die mij op school wel is aangereikt. De bizar complexe gevolgen van machtswisselingen voor een individu, die de schade ervan op het samenleven met de ander maar heeft te dragen, een leven lang. Wat me vooral trof was de verafschuwing van de ander, die slechts probeerde te overleven in een systeem dat ze werd opgedrongen. Diezelfde verafschuwing echoot nog altijd na in grote delen van Europa.

Hoewel het begin taai was, ben ik blij dat ik door heb gelezen.

Raad ik het boek aan: ja, maar met trigger waarschuwing voor mensen met onverwerkte trauma’s en een advies om vooral door te lezen na het eerste deel.

Klik voor reacties

Vermeldingen elders op het web

Heb je op dit artikel gereageerd? Stuur een webmention: